همه نکات راجع به روزه داری در بیمارانی که داری سنگ کلیه هستند - با تشکر از دکتر محمدرضا صفری نژاد

کليه ها مسئول تنظيم آب و املاح بدن هستند و اينکار
را به دقت تمام انجام مي دهند. حتما شما متوجه شده ايد که اگر شما حتي چند ليتر
مايعات پشت سر هم مصرف کنيد، کليه ها بلافاصله ميزان زيادي آب را دفع مي کنند و
گرنه ما توسط آب زيادي که مصرف مي کنيم غرق مي شويم. همين موضوع در مورد املاح نيز
صدق مي کند. مثلا يون پتاسيم که در ميوه جات به مقدار زيادي وجود دارد، اگر از
طريق کليه ها دفع نشود، ميزان آن در خون بالا رفته و سبب ايست قلبي مي شود. هر
ملحي به ميزان مشخصي در آب محلول است. مثلا اگر شما به يک ليوان آب شروع به اضافه
کردن شکر کنيد، شکر در ابتدا در آب حل مي شود. حال اگر شما به اضافه کردن شکر به
آب ادامه دهيد، موقعي مي رسد که ديگر شکر قابل حل در آب نيست و به اصطلاح مي گوئيم
که آب از شکر اشباع شده است. در نقطه اشباع، شکر شروع به کريستاليزه شدن مي کند و
به شکل جامد در مي آيد. در اين نقطه ما براي اينکه شکر را به حالت محلول در آوريم
بايد ميزان آب را افزايش دهيم ولي باز در اين ميزان آب افزايش يافته ما به نقطه اي
مي رسيم که آب از شکر اشباع شده و شکر به شکل کريستال در مي آيد. همين مکانيسم در
مورد سنگ سازي کليه ها نيز صادق است.

شايعترين نوع سنگ کليه به ترتيب اگزالات
کلسيم و فسفات کلسيم هستند. اگر اگزالات کلسيم به شکل محلول در بيايد، کريستاليزه
نشده و با ادرار دفع مي شود، ولي کافي است که ميزان آن در ادرار به نقطه اي برسد
که ديگر قابل حل نباشد که در اصطلاح مي گوئيم که به نقطه اشباع رسيده است. در اين
حالت کريستال اگزالات کلسيم تشکيل مي شود. اين کريستالها در ابتدا در حد ميکرون
هستند و اگر حجم ادرار به مقدار کافي زياد باشد از راه ادرار دفع مي شوند، و گرنه
در کليه رسوب کرده و کم کم بزرگ شده و به شکل سنگ کليه در اندازه هاي متفاوت در مي
آيد.

 

در مورد روزه داري در کساني که داراي سابقه سنگ کليه
هستند چند اصل کلي وجود دارند:

 

• بطور کلي سابقه سنگ کليه مانع از گرفتن روزه نيست.
• براي همه کساني که داراي سنگ کليه هستند يک نسخه واحد
  نمي توان پيچيد.
• بسته به شرايط محيط، نوع کار، ميزان فعاليت روزانه و
  ميزان دفع مايعات، در مورد هر بيمار بايد جداگانه تصميم گرفت.
• در افراديکه فقط داراي يک بار سابقه سنگ کليه بوده اند
  با افراديکه مکررا سنگ کليه مي سازند، دستورات پزشک متفاوت خواهد بود.
• نوع عملکرد کليه (آيا کليه ها سالم هستند يا نه و اگر
  آسيب ديده اند، اين آسيب چقدر است) در اخذ تصميم مهم است.

 

ميزان دفع آب يک کارگر ساختماني که در زير آفتاب کار
مي کند چندين برابر يک کارمند پشت ميز نشين است که در يک اطاق داراي سرمايش مناسب
کار مي کند. هر بيماري بايد قبل از اخذ تصميم در مورد چگونگي روزه داري، با پزشک معالج
خود مشورت نمايد. پزشک براي اينکه تصميم بگيرد که بيمار رزوه بگيرد يا نه،
پارامترهاي زير را در نظر خواهد گرفت:

 

• سن و جنس
• چگونگي سابقه سنگ کليه (چند بار با چه فواصلي مبتلا به
  سنگ کليه شده است)
• سابقه اقدامات درماني از جمله عمل جراحي براي سنگ
• شغل بيمار و ميزان مايعاتي که در روز از دست مي دهد
• وجود بيماريهاي ديگر مثل ديابت
• چگونگي عملکرد کليه (آيا کليه ها عملکرد طبيعي دارند،
  اگر کليه ها آسيب ديده اند اين آسيب چقدر است، آيا بيمار فقط داراي يک کليه است)
• محل سنگ (آيا سنگ در داخل کليه است و يا در داخل حالب)
• اندازه و ميزان سنگ ( تعداد سنگها و اندازه آنها چقدر
  است)
• جنس سنگ (سنگ بيمار از چه جنسي است، اگزالات کلسيم،
  اسيد اوريک، سنگ عفوني، سنگ سيستئيني)
• ميزان فعاليت روزانه (آيا بيمار بنا به دلايلي زمين
  گير است و يا فعاليتهاي روزمره را انجام مي دهد)
• نوع رژيم غذائي و ميزان مايعاتي که در روز مصرف مي کند
• نوع داروهائيکه مصرف مي کند

 

توصيه هاي کلي در مورد روزه داري در افراديکه داراي
سابقه سنگ کليه هستند به قرار زير است ولي اخذ تصميم نهائي با پزشک معالج خواهد
بود:

 

• ما در اصطلاح افراد مبتلا به سنگ کليه داريم که به
  آنها سنگ ساز فعال مي گوئيم يعني اين افراد هر شش ماه دو بار مبتلا به سنگ
  کليه مي شوند. اين افراد اگر به مقدار کافي مايعات مصرف نکنند بسرعت سنگ مي
  سازند. توصيه مي شود اين افراد در فصل گرما و طولاني مدت روزه نگيرند.
• بيمارانيکه داراي سنگ حالب هستند تا موقع دفع سنگ و يا
  درمان آن نبايد روزه بگيرند. چون اين بيماران نياز به اين دارند که هر چه
  زودتر سنگ خود را دفع کنند. اگر سنگ حالب به اندازه اي بزرگ باشد که جلوي دفع
  ادرار از کليه مربوطه را کاملا مسدود کند، کليه همانطرف در عرض 8 هفته از بين
  مي رود. در حقيقت سنگ حالب از اورژانسهاي پزشکي است.
• در افراديکه داراي سنگ کليه از نوع عفوني هستند و
  عفونت فعال کليه دارند، روزه داري توصيه نمي شود.
• افراديکه جنس سنگ آنها سيستئين است، نبايد روزه
  بگيرند، چون بسرعت دچار سنگ کليه مي شوند.
• افراديکه داراي يک سنگ منفرد در قسمتي از کليه بوده که
  چندين سال است، بدون تغيير باقي مانده است، مي توانند روزه بگيرند. اين افراد
  بايد حتما ما بين افطاري و سحري حدا قل 8 ليوان آب علاوه از ميزان مورد نياز
  براي رفع تشنگي بنوشند.
• افراديکه در سابقه يک بار دچار سنگ کليه شده اند و
  چندين سال است که ديگر سنگ کليه نداشته اند، مي توانند روزه بگيرند و از
  مايعات به شرح فوق بايد استفاده کنند.
• افراديکه اخيرا فقط بار اول است که دچار سنگ کليه شده
  اند و درمان نيز انجام شده است، مي توانند روزه بگيرند.
• افراديکه يک کليه خود را به خاطر سنگ کليه از دست داده
  اند، نبايد روزه بگيرند.
• افراديکه بيش از 50 درصد عملکرد کليه هاي خود را به
  علت سنگ کليه از دست داده اند صلاح است رزوه نگيرند.
• افراديکه براي بار اول در ماه رمضان دچار سنگ کليه شده
  و ميتلا به درد و خونريزي مي شوند، تا درمان آن نبايد روزه بگيرند.
• بطور کلي ثابت نشده است که روزه داري فرد را مستعد سنگ
  کليه مي کند.

چگونه از تشنگی در ماه رمضان جلوگیری کنیم؟

سر کشیدن آب زیاد بین غذای سحری، به امید جلوگیری از تشنگی در طول روز اشتباه است، چون باعث رقیق شدن شیره معده

و در نتیجه نفخ و اختلال در هضم می شود. از طرفی، خوردن میوه در هنگام سحر ، علاوه بر مقاومت بیشتر در مقابل تشنگی، باعث رفع مشکل یبوست هم می شود.

توصیه می شود جهت تامین آب لازم، از حدود یک ساعت بعد از افطار تا نیم ساعت قبل از سحر، دست کم شش لیوان آب بنوشید. توجه داشته باشد که از خوردن چای پُررنگ ، قهوه، کاکائو و موادی که باعث دفع بیشتر آب (به علت مدر بودن) از بدن می شوند، (به خصوص در سحری) پرهیز کنید.
براى از بین بردن یا کم کردن عطش شدید در این ماه چه باید کرد؟

براى فهم این سؤال به این مثال توجه کنید: مزرعه اى را در نظر بگیرید که در کنار یک رودخانه پُرآب است. براى این که بتوانیم این مزرعه را به صورت دائم آبیارى کنیم و از حملات احتمالى آب در فصول گوناگون در امان نگه داریم، سدى مقابل آب مى زنیم تا بتوانیم آب را مهار کرده و با ایجاد روزنه هایى در سد به صورت دائم و کنترل شده مزرعه مان را آبیارى کنیم.

در ماه مبارک رمضان نیز بایستى سدى در بدنمان بسازیم که بتوانیم آب و مواد غذایى را که در سحرى مصرف کرده ایم به صورت یکنواخت و دائم در طول روز به قسمت هاى مختلف بدنمان برسانیم. این کار را مى توانیم با مصرف مواد غذایى پُرفیبر(سبزیجات و میوه ها) انجام دهیم.

این گروه از مواد غذایى با احاطه سایر گروه هاى غذایى خورده شده:

اولا باعث مى شوند آنزیم هاى گوارشى به صورت آرام آرام روى مواد غذایى اثر کنند.

ثانیا با کم کردن سرعت جذب مواد غذایى باعث مى شوند که بدن به آهستگى و در فرصت مناسب به جذب مواد غذایى اقدام کند تا هم دچار خستگى کمترى شود و هم از افزایش ناگهانی قند خون و ترشح انسولین بالاى بعد از آن جلوگیرى کند.
میوه و سبزی

بنابراین توصیه مى شود در سحرى از مواد غذایى پرفیبر مثل سبزیجات و بالاخص میوه ها استفاده کنید، چرا که میوه ها اولا منبع سرشارى از فیبر هستند، و ثانیا قند موجود در میوه ها در حالت خالص و بدون فیبر هم دیرتر از قندهاى ساده جذب مى گردد که این امر سبب مى گردد فرد دیرتر احساس گرسنگى نماید.

مواد غذایى پرفیبر آب زیادى را در خود جذب کرده و بدن مى تواند آب را به آهستگى جذب کند و احساس تشنگى، دیرتر عارض مى گردد.

یکى از مکانیسم هاى احساس گرسنگى، خالى بودن معده است. فیبرها سرعت حرکت مواد غذایى را نیز کاهش مى دهند و این مساله باعث مى شود که مکانیسم مذکور دیرتر شروع شود.

مصرف آب به مقدار فراوان در وعده سحرى و بالاخص ما بین غذا توصیه نمى شود، زیرا باعث رقیق شدن اسید و آنزیم هاى گوارشى شده و اختلال در روند هضم را باعث مى شود.
چه مواد غذایى را بهتر است در این ماه، در رژیم غذایى خانواده قرار داد؟

به طور خلاصه توصیه مى شود از مواد غذایى زیر در ماه مبارک رمضان بیشتر استفاده کنید:

در وعده سحرى:

- از غذاهایى که داراى قندهاى مرکب هستند مثل میوه جات بیشتر استفاده شود.

- از غذاهاى حاوى فیبر مثل سبزیجات ومیوه جات بایستى بیشتر استفاده شود.

- از مواد غذایى سرخ شده ، پرچرب و شیرین پرهیز گردد.

- از غلات و حبوبات به میزان دلخواه در غذاى سحرى استفاده گردد.

- مصرف بیش از حد گوشت در سحرى توصیه نمى گردد.

- مصرف آب قبل از شروع سحرى و در بین وعده هاى غذایى توصیه نمى شود.

- مصرف ادویه جات و غذاهایى مثل کله پاچه، سیرابى و… در سحرى توصیه نمى شود.

در وعده افطارى و شام :
سفره افطار

- شروع افطارى بایستى با چند عدد خرما، همراه با کمى آب ولرم یا شیر ولرم باشد.

- سعى شود بین افطارى و شام فاصله ای وجود داشته باشد.

- شروع افطارى همراه با نوشیدنى هاى خنک نباشد، بلکه حتما باید ولرم باشد. سوپ انتخاب خوبی است.

- مصرف بیش از حد مواد غذایى پُرچرب و شیرین در افطار سبب تشنگى و به دنبال آن مصرف زیاد آب مى شود، در نتیجه با کاهش غلظت اسید و آنزیم هاى گوارشى موجب اختلال در هضم و جذب مواد غذایى مى شود.

دیابت و روزه داری

روزه را نمي‌توان رژيمي براي كاهش قند ديابتي‌ها دانست بلكه تنها در افراد ديابتي كه چاق هستند سبب كاهش وزن آنان مي‌شود ولی هنوز اثبات نشده است كه قند خون را نيز كاهش مي دهد.

افت يا افزايش قند خون، ‌از دست دادن آب بدن و در نهايت انسداد عروقي را از مهم‌ترين مسائلي است كه بيماران ديابتي‌ در صورت عدم توجه به توصيه‌هاي پزشكي حين روزه‌داري با آن مواجه مي‌شوند.

در رابطه با بيماران ديابتي كه مجاز به روزه گرفتن هستند: مردان بالاي 20 سال و زنان غيرباردار بالاي 20 سال، افرادي كه وزن عادي يا افزايش يافته دارند، افرادي كه بيماري‌هاي عفوني، قلبي، فشار خون، سنگ كليه، بيماري‌هاي ريوي ندارند و بيماران ديابتي كنترل شده مجاز به روزه گرفتن هستند.

بيماران ديابتي سه ماه قبل از ماه رمضان و در ماه رمضان نيز هر هفته يك بار به پزشك معالج خود مراجعه كنند و ميزان داروي مصرفي خود را تنظيم كنند.

 كساني كه ديابت كنترل شده دارند و واجد شرايط هستند نبايد در رژيم غذايي خود در ماه رمضان تغيير بدهند و مايعات كافي بنوشند و زمان ورزش خود را تنظيم كنند.

اين قبيل بيماران نبايد بدون سحري و خوردن قرص‌هاي تجويز شده روزه بگيرند.

در رابطه با بيماراني كه انسولين تزريق مي‌كنند: اين بيماران به شرطي مجاز به روزه گرفتن هستند كه مصرف انسولين آنان كم باشد، طي روز دچار افت قند خون نشوند و نيز دچار عوارض ديابت نباشند.

ضعف و بي حالي شديد، عرق سرد فراوان، تپش قلب، سرگيجه، لرزش بدن، تاري ديد و در نهايت بيهوشي و كما علايم افت قند خون هستند.

افزايش بيش از حد معمول مصرف دارو، افزايش فعاليت و كاهش و حذف يك وعده غذايي از علل افت قند خون است و درمان آن را مصرف به اندازه نمك و مايعات و نرفتن به مكان‌هاي گرم میباشد.

عارضه يبوست، سردرد، انقباضات عضلاني، زخم و التهاب معده، سنگ كليه و سوزش سردل را به عنوان عوارض احتمالي روزه گرفتن بيماري‌هاي ديابتي در صورت عدم توجه به توصيه‌ها است.

بهترين زمان براي اندازه گيري قند خون قبل از افطار، دو ساعت بعد از افطار و قبل از سحر است و در صورتي كه بعد از افطار قند آنها بيش از250 بود، 20 درصد از رژيم غذايي افطار خود را براي روز بعد كم كنند.

زخم معده مانعی برای روزه داری؟!

عموم مردم بر این باورند که بیمار مبتلا به زخم معده نمی تواند روزه بگیرد ما نیز چندان مخالفتی با این باور نداریم. برای بیماران مبتلا به زخم معده و اثنی عشر حاد روزه گرفتن صلاح نیست. اما آنان که سابقه زخم معده داشته و بهبود یافته اند و در حال حاضر بدون علایم بیماری هستند، می توانند روزه بگیرند. این افراد در صورت وجود علایم ناراحتی گوارشی و یا هیپراسیدیته از داروهایی مانند سایمیتیدین یا رانیتیدین استفاده کنند، ولی در این مورد چند نکته وجود دارد که توجه به آنها می تواند از توصیه های عامیانه که بسیاری را بی جهت از روزه گرفتن محروم می دارد، جلوگیری کند.

     در حالی که چند سال یش کسانی را که زخم معده داشتند از مصرف آنتی بیوتیک منع می کردند، امروزه آن را برای بیماران تجویز می کنند. البته هنوز هم بعضی عوارض نظیر افزایش اسید معده، مسائل عصبی، افراط در کارهای فکری، استعمال مشروبات الکلی و غیره تشدید این بیماری دخالت دارند. در مورد خالی ماندن معده نیز حالا تصورها تغییر کرده است و این طور نیست که همه معتقد باشند خالی ماندن معده موجب بدتر شدن زخم معده می شود. اتفاقا" نظریاتی وجود دارد که می گوید پرخوری و تحمیل مقادیر زیاد غذا به معده در وعده های غیر منظم می تواند به عنوان عاملی نقش آفرین در تشدید زخم معده و اثنی عشر باشد. به همین دلیل برای کسانی که مبتلا به بیماری زخم معده هستند تاکیدی بر پرهیز از روزه وجود ندارد. در حال روزه داری و استراحت، اسید معده به جای معده غذا، صفرا را خنثی می کند و زخم معده ایجاد  نمی شود. کبد که برای حل و هضم مجبور است دایما" صفراوی خود را مصرف کند در مدت 30 روز ترشحات صفراوی را صرف حل باقیمانده غذای جمع آوری شده خواهد کرد.

     بنابراین، اگر کسی دچار زخم معده و یا بیماری حاد دیگری است و با روزه و امساک حال او وخیم تر شود بنابر فتوای علما و فقها، روزه بر آن شخص حرام است و معصیت دارد.

كسانی كه از ناراحتی های قلبی در رنج هستند می توانند روزه بگیرند ؟

كسانی كه از ناراحتی های قلبی در رنج هستند می توانند روزه بگیرند ؟

تمامی بیماران قلبی از جمله بیمارانی كه در بخش خارجی قلب دچار عارضه هستند و یا آن گروه از بیمارانی كه رگ های قلب آن ها دچار انواع بیماری از جمله تنگی است، توصیه اكید می شود، به هیچ وجه خوردن داروهای خود را در ساعات مقرر ترک نكرده و از گرفتن روزه جدا خودداری كنند.

معمولا قرص های این گونه بیماران، آسپرین های زیر زبانی نیتروگلسیرین است كه باید به فواصل منظم خورده شود.

بیماران قلبی كه در سال های گذشته عمل جراحی بر روی قلب خود داشته اند اما در حال حاضر هیچ گونه عارضه قلبی در آن ها مشاهده نمی شود می توانند روزه بگیرند ؟

ادامه نوشته

پیشگیری از مسمومیت غذایی در مه مبارک رمضان

غذای سحری را خوب است زودتر تهیه کنید و پس از کمی خنک شدن در یخچال قرار دهید و هنگام سحر آن را دوباره خوب گرم کنید.

اگر بعد از افطار، سحری را تهیه کرده اید و نمی توانید آن را به سرعت خنک کرده و در یخچال قرار دهید، درپوش قابلمه ی غذا را در حالی که هنوز روی شعله اجاق گاز است بگذارید به نحوی که کاملا دهانه ظرف را بپوشاند، سپس بدون آن که درپوش قابلمه را بردارید بگذارید بماند تا هنگام سحر مجددا آن را داغ کنید.

این روش فقط برای چند ساعت قابل استفاده است، وگرنه به طور معمول غذای آماده ی مصرف را یا باید به طور کامل سرد کرد، یعنی درون یخچال نگهداری کرد( دمای یخچال حدود 5-4 درجه سانتی گراد بالای صفر است)، و یا باید به صورت کاملا داغ یعنی شعله کنترل شده آتش(یعنی دمای بالای 80 درجه) نگه داشت.

نگهداری غذا در شرایط نه سرد و نه داغ خطرآفرین است.

پیشگیری از یبوست در رمضان

 

در زمان روزه داری حرکات دودی روده کاهش می یابد. عدم آشامیدن آب و بعضی تغییرات در برنامه غذایی ماه مبارک رمضان گاهی موجب پیدایش یبوست می شود که برای رفع این مشکل و پیشگیری از آن، اقدامات زیر مفید است:

1- بعد از صرف غذا موجی از معده به طرف روده بزرگ می رود که در اصطلاح پزشکی به "رفلکس گاستروکولیک" معروف است. اگر بلافاصله بعد از صرف غذا به توالت بروید، این موج می تواند به عمل دفع کمک مؤثری کند.

2- در فاصله افطار تا سحری (از حدود یک ساعت بعد از افطار تا نیم ساعت قبل از سحری) آشامیدن آب کافی به رفع مشکل یبوست کمک می کند.

3- انواع سبزیجات خام، پخته و میوه ها نیز برای رفع یبوست مؤثرند.

4- حتی گاهی می توان از خیسانده آلو و انجیر خشک نیز بعد از صرف غذا به عنوان دسر استفاده کرد که هم، مزاج را روان می کند و هم در حقیقت بخش مهمی از منافع میوه را دارد.

5- خوردن چای پُررنگ ، قهوه و کاکائو موجب پیدایش حالت یبوست می شود. لذا ضروری است در مصرف این گونه مواد یا موادی که به تجربه اثر یبوست زایی آن ها برای فرد مشخص شده است، احتیاط کرد.  

کاهش تشنگی در ماه رمضان و نحوه میل غذا

سر کشیدن آب زیاد بین غذای سحری، به امید جلوگیری از تشنگی در طول روز اشتباه است، چون باعث رقیق شدن شیره معده و در نتیجه نفخ و اختلال در هضم می شود. از طرفی، خوردن میوه در هنگام سحر ، علاوه بر مقاومت بیشتر در مقابل تشنگی، باعث رفع مشکل یبوست هم می شود.

توصیه می شود جهت تامین آب لازم، از حدود یک ساعت بعد از افطار تا نیم ساعت قبل از سحر، دست کم شش لیوان آب بنوشید. توجه داشته باشد که از خوردن چای پُررنگ ، قهوه، کاکائو و موادی که باعث دفع بیشتر آب (به علت مدر بودن) از بدن می شوند، (به خصوص در سحری) پرهیز کنید.

براى از بین بردن یا كم كردن عطش شدید در این ماه چه باید كرد؟

ادامه نوشته

نکات تغذیه ای ماه مبارک رمضان

در ماه رمضان از چهار گروه اصلي غذايي استفاده شود

در ماه مبارك رمضان نظير ساير ايام سال بايد از برنامه غذايي متنوع و متعادل شامل چهار گروه اصلي غذايي نان و غلات، ميوه‌ و سبزيجات، گوشت، حبوبات و تخم‌مرغ، شير و لبنيات استفاده شود زيرا با رعايت اين رژيم غذايي همه نيازهاي بدن برآورده مي‌شود.

ادامه نوشته